UPTET Hindi Sanskrit Final Revision 2026: 60/60 Marks Strategy | Grammar + Literature + 25 MCQ PDF

UPTET Hindi + Sanskrit Final Maha-Revision Post 🔥*  

*Paper-1 & Paper-2 Dono Ke Liye. 30 Q Hindi + 30 Q Sanskrit = 60 Marks Ka Khel*


*PART-1: HINDI - 30 Q पक्के*


*खंड-A: हिंदी भाषा - 15 Q*


*1. वर्ण विचार - 3 Q पक्के*

*स्वर 11*: अ आ इ ई उ ऊ ऋ ए ऐ ओ औ  

*व्यंजन 33*: क वर्ग से ह तक  

*अयोगवाह 4*: अं अः + 2  



*Trick:* `अ आ` ह्रस्व-दीर्घ, `इ ई` ह्रस्व-दीर्घ. `ऋ` केवल एक मात्रा


*Q आता है:* "संयुक्त व्यंजन कौनसे हैं?" *Ans: क्ष, त्र, ज्ञ, श्र*


*2. शब्द विचार - 4 Q*

1. *तत्सम*: संस्कृत के ज्यों के त्यों - अग्नि, वायु, रात्रि

2. *तद्भव*: संस्कृत से बिगड़े - आग, हवा, रात  

3. *देशज*: देशी शब्द - लोटा, डिब्बा, पगड़ी

4. *विदेशज*: अरबी-फारसी-अंग्रेजी - किताब, अदालत, स्कूल


*उपसर्ग 22*: अ, अन, उप, प्रति, सम, अनु, अप, सु, दुर, नि  

*प्रत्यय*: ता, त्व, पन, आई, वाला - `लड़का + पन = लड़कपन`


*समास 6 प्रकार:*  

*Trick: द्वंद्व-द्विगु-अव्ययी-तत्पुरुष-कर्मधारय-बहुव्रीहि*

1. *द्वंद्व*: राम-लक्ष्मण, पाप-पुण्य = और

2. *द्विगु*: पंचवटी, त्रिभुवन = संख्या + संज्ञा

3. *तत्पुरुष*: राजपुत्र = राजा का पुत्र

4. *कर्मधारय*: नीलकमल = नीला है जो कमल

5. *बहुव्रीहि*: दशानन = दस हैं आनन जिसके = रावण


*3. संधि - 3 Q हर बार*

1. *स्वर संधि 5 प्रकार*: 

   - दीर्घ: अ + अ = आ → `धर्म + आत्मा = धर्मात्मा`

   - गुण: अ + इ = ए → `नर + इंद्र = नरेंद्र`

   - वृद्धि: अ + ए = ऐ → `एक + एक = एकैक`

   - यण: इ + अ = य → `यदि + अपि = यद्यपि`

   - अयादि: ए + अ = अय → `ने + अन = नयन`


2. *व्यंजन संधि*: त् + च = च्च → `सत् + चित = सच्चित`

3. *विसर्ग संधि*: दुः + ख = दुःख, निः + चल = निश्चल


*4. अलंकार - 2 Q*

1. *अनुप्रास*: वर्ण की आवृत्ति → `चारु चंद्र की चंचल किरणें`

2. *यमक*: एक शब्द, अलग अर्थ → `कनक कनक ते सौ गुनी`

3. *उपमा*: जैसा, सा, सम → `मुख चंद्र सा सुंदर`

4. *रूपक*: उपमेय=उपमान → `चरण-कमल`

5. *उत्प्रेक्षा*: मानो, जनु → `सोहत ओढ़े पीत पट, श्याम सलोने गात, मनो नीलमणि शैल पर, आतप परयो प्रभात`


*5. रस + छंद - 2 Q*

*9 रस*: श्रृंगार-रति, हास्य-हास, करुण-शोक, वीर-उत्साह, रौद्र-क्रोध, भयानक-भय, वीभत्स-जुगुप्सा, अद्भुत-विस्मय, शांत-निर्वेद  


*छंद*: दोहा 13-11, सोरठा 11-13, चौपाई 16 मात्रा


*खंड-B: हिंदी साहित्य - 15 Q*


*6. काल विभाजन - आचार्य रामचंद्र शुक्ल*

1. *आदिकाल 1050-1375*: वीरगाथा काल - पृथ्वीराज रासो = चंदबरदाई

2. *भक्तिकाल 1375-1700*: स्वर्ण युग

   - *निर्गुण*: कबीर, नानक - एक ईश्वर, खंडन

   - *सगुण*: तुलसीदास-राम, सूरदास-कृष्ण

3. *रीतिकाल 1700-1900*: श्रृंगार प्रधान - बिहारी, केशव, घनानंद

4. *आधुनिक काल 1900 से*: गद्य का विकास


*7. प्रमुख रचनाकार - 10 Q यहीं से*

1. *कबीर*: बीजक, साखी, सबद, रमैनी. `पोथी पढ़ि पढ़ि जग मुआ`

2. *तुलसीदास*: रामचरितमानस, विनय पत्रिका, कवितावली, दोहावली

3. *सूरदास*: सूरसागर, साहित्य लहरी. वात्सल्य-श्रृंगार रस

4. *मीरा*: पदावली, कृष्ण प्रेम

5. *भारतेंदु*: आधुनिक हिंदी के जनक. नाटक-अंधेर नगरी, पत्रिका-कविवचन सुधा

6. *महावीर प्रसाद द्विवेदी*: सरस्वती संपादक, खड़ी बोली के समर्थक

7. *प्रेमचंद*: उपन्यास सम्राट. गोदान, गबन, सेवासदन. कहानी-कफन, पूस की रात

8. *जयशंकर प्रसाद*: छायावाद. कामायनी महाकाव्य, नाटक-चंद्रगुप्त, स्कंदगुप्त

9. *सूर्यकांत त्रिपाठी निराला*: राम की शक्ति पूजा, सरोज स्मृति. मुक्त छंद

10. *महादेवी वर्मा*: आधुनिक मीरा. यामा काव्य, निहार, रश्मि


*Exam Q:* "हिंदी साहित्य का इतिहास" किसने लिखा? *Ans: आचार्य रामचंद्र शुक्ल*


---


*PART-2: SANSKRIT - 30 Q पक्के*


*खंड-A: संस्कृत व्याकरण - 20 Q*


*1. माहेश्वर सूत्र - 14 सूत्र*

`अइउण्, ऋलृक्, एओङ्, ऐऔच्`... *14 सूत्र = संस्कृत व्याकरण की चाबी*


*स्वर*: अ इ उ ऋ लृ ए ओ ऐ औ  

*व्यंजन*: क से ह तक


*2. संधि - 5 Q पक्के*

1. *अच् संधि*: अ + अ = आ → `राम + आलय = रामालय`

2. *हल् संधि*: त् + च = च्च → `तत् + च = तच्च`

3. *विसर्ग संधि*: रामः + अत्र = रामोऽत्र


*3. शब्दरूप - 4 Q*

*राम शब्द - अकारांत पुल्लिंग:*

रामः रामौ रामाः | रामम् रामौ रामान् | रामेण रामाभ्याम् रामैः...


*लता - आकारांत स्त्रीलिंग*, *फल - अकारांत नपुंसकलिंग*


*4. धातुरूप - 4 Q*

*पठ् धातु - लट् लकार Present Tense:*

पठति पठतः पठन्ति | पठसि पठथः पठथ | पठामि पठावः पठामः


*5 लकार UPTET में*: लट्, लृट्, लङ्, लोट्, विधिलिङ्


*5. समास - 4 Q*

*Trick: अव्ययीभाव-तत्पुरुष-कर्मधारय-द्विगु-द्वंद्व-बहुव्रीहि*

1. *अव्ययीभाव*: यथाशक्ति = शक्ति के अनुसार

2. *तत्पुरुष*: राजपुरुषः = राज्ञः पुरुषः

3. *कर्मधारय*: नीलोत्पलम् = नीलम् उत्पलम्

4. *बहुव्रीहि*: पीताम्बरः = पीतम् अम्बरम् यस्य सः = विष्णु


*6. कारक - 3 Q*

*8 कारक*: कर्ता-ने, कर्म-को, करण-से, संप्रदान-के लिए, अपादान-से अलग, संबंध-का, अधिकरण-में/पर, संबोधन-हे!


*Q:* "रामः ग्रामं गच्छति" में ग्रामं कौनसा कारक? *Ans: कर्म कारक*


*खंड-B: संस्कृत साहित्य - 10 Q*


*7. प्रमुख ग्रंथ + लेखक*

1. *रामायण*: वाल्मीकि - आदिकाव्य, 24 हजार श्लोक

2. *महाभारत*: वेदव्यास - जयसंहिता, 1 लाख श्लोक, गीता 18वाँ पर्व

3. *अभिज्ञान शाकुन्तलम्*: कालिदास - विश्व का सर्वश्रेष्ठ नाटक

4. *मेघदूत*: कालिदास - खंडकाव्य, मंदाक्रांता छंद

5. *रघुवंश*: कालिदास - महाकाव्य

6. *कुमारसंभव*: कालिदास

7. *पंचतंत्र*: विष्णु शर्मा - नीति कथाएँ

8. *हितोपदेश*: नारायण पंडित

9. *मुद्राराक्षस*: विशाखदत्त - चंद्रगुप्त-चाणक्य

10. *मृच्छकटिकम्*: शूद्रक


*Q:* "उपमा कालिदासस्य" किसने कहा? *Ans: बाणभट्ट*


---


*भाग-3: 25 MOST EXPECTED MCQ*


*हिंदी 15 MCQ:*


*1. 'पंचवटी' में कौनसा समास है?*  

A) द्वंद्व  B) द्विगु  C) तत्पुरुष  D) बहुव्रीहि  

*Ans: B* | पंच = संख्या + वटी = संज्ञा


*2. 'सूरसागर' के रचयिता कौन हैं?*  

A) तुलसीदास  B) सूरदास  C) कबीर  D) मीरा  

*Ans: B* | सूरदास वात्सल्य रस


*3. 'नर + इंद्र = नरेंद्र' में कौनसी संधि है?*  

A) दीर्घ  B) गुण  C) वृद्धि  D) यण  

*Ans: B* | अ + इ = ए = गुण


*4. आधुनिक हिंदी का जनक किसे कहा जाता है?*  

A) भारतेंदु  B) द्विवेदी जी  C) प्रेमचंद  D) शुक्ल जी  

*Ans: A* | भारतेंदु हरिश्चंद्र


*5. 'कामायनी' महाकाव्य के रचयिता:*  

A) निराला  B) पंत  C) प्रसाद  D) महादेवी  

*Ans: C* | जयशंकर प्रसाद, छायावाद


*6. 'गोदान' उपन्यास का मुख्य पात्र:*  

A) होरी  B) धनिया  C) गोबर  D) दातादीन  

*Ans: A* | होरी महतो किसान


*7. 'बीजक' किसकी रचना है?*  

A) कबीर  B) नानक  C) रैदास  D) दादू  

*Ans: A* | कबीर की वाणी संग्रह


*8. दोहा छंद में कितनी मात्राएँ होती हैं?*  

A) 11-13  B) 13-11  C) 16-16  D) 24  

*Ans: B* | 13 पहले, 11 दूसरे चरण में


*9. 'चरण-कमल' में कौनसा अलंकार है?*  

A) उपमा  B) रूपक  C) उत्प्रेक्षा  D) अनुप्रास  

*Ans: B* | चरण ही कमल है = रूपक


*10. 'रामचरितमानस' की भाषा:*  

A) ब्रज  B) अवधी  C) खड़ी बोली  D) मैथिली  

*Ans: B* | अवधी भाषा में


*11. 'सरस्वती' पत्रिका के संपादक:*  

A) भारतेंदु  B) महावीर प्रसाद द्विवेदी  C) प्रेमचंद  D) शुक्ल  

*Ans: B* | खड़ी बोली आंदोलन


*12. 'तत्सम' शब्द का उदाहरण:*  

A) आग  B) अग्नि  C) आगी  D) आगिन  

*Ans: B* | संस्कृत का शुद्ध रूप


*13. 'अंधेर नगरी' नाटक के लेखक:*  

A) जयशंकर प्रसाद  B) भारतेंदु  C) प्रेमचंद  D) मोहन राकेश  

*Ans: B* | व्यंग्य नाटक


*14. श्रृंगार रस का स्थायी भाव:*  

A) हास  B) रति  C) शोक  D) उत्साह  

*Ans: B* | रति = प्रेम


*15. 'यामा' काव्य संग्रह किसका है?*  

A) सुभद्रा कुमारी  B) महादेवी वर्मा  C) मीरा  D) तोरल  

*Ans: B* | ज्ञानपीठ पुरस्कार प्राप्त


*संस्कृत 10 MCQ:*


*16. 'रामः ग्रामं गच्छति' में 'ग्रामं' कारक:*  

A) कर्ता  B) कर्म  C) करण  D) संप्रदान  

*Ans: B* | को = कर्म


*17. 'पठति' किस लकार का रूप है?*  

A) लट्  B) लृट्  C) लङ्  D) लोट्  

*Ans: A* | लट् = वर्तमान काल


*18. 'देव + आलय = देवालय' संधि:*  

A) गुण  B) दीर्घ  C) वृद्धि  D) यण  

*Ans: B* | अ + आ = आ = दीर्घ


*19. 'अभिज्ञान शाकुन्तलम्' के रचयिता:*  

A) भवभूति  B) कालिदास  C) बाणभट्ट  D) शूद्रक  

*Ans: B* | कालिदास का विश्वप्रसिद्ध नाटक


*20. माहेश्वर सूत्रों की संख्या:*  

A) 12  B) 14  C) 16  D) 18  

*Ans: B* | 14 सूत्र शिव के डमरू से


*21. 'पीताम्बरः' में समास:*  

A) तत्पुरुष  B) कर्मधारय  C) बहुव्रीहि  D) द्विगु  

*Ans: C* | पीत है अम्बर जिसका = विष्णु


*22. 'रामायण' के रचयिता:*  

A) वेदव्यास  B) वाल्मीकि  C) तुलसीदास  D) कंबन  

*Ans: B* | आदिकवि वाल्मीकि


*23. 'लता' शब्द का तृतीया एकवचन:*  

A) लतया  B) लतायाः  C) लतायै  D) लतायाम्  

*Ans: A* | लता + टा = लतया


*24. 'पंचतंत्र' के रचयिता:*  

A) नारायण पंडित  B) विष्णु शर्मा  C) कालिदास  D) चाणक्य  

*Ans: B* | नीति कथाओं का संग्रह


*25. 'मेघदूत' में कौनसा छंद है?*  

A) शिखरिणी  B) मंदाक्रांता  C) शार्दूलविक्रीडित  D) अनुष्टुप्  

*Ans: B* | मंदाक्रांता छंद में पूरा खंडकाव्य


---


*भाग-4: EXAM HALL STRATEGY*


*हिंदी:*  

1. *संधि-समास-अलंकार* = 10 Q पक्के. Formula याद रखो

2. *लेखक-रचना* जोड़ा बनाओ: तुलसी-मानस, सूर-सागर, प्रसाद-कामायनी

3. *काल विभाजन* साल सहित: आदिकाल 1050, भक्ति 1375, रीति 1700, आधुनिक 1900


*संस्कृत:*  

1. *शब्दरूप-धातुरूप* रट लो: राम, लता, फल | पठ्, गम्, अस्

2. *संधि* सूत्र: अ+अ=आ, अ+इ=ए, अ+उ=ओ

3. *कारक* चिह्न: ने, को, से, के लिए, से अलग, का, में, हे

4. *कालिदास* = अभिज्ञान शाकुन्तलम्, मेघदूत, रघुवंश, कुमारसंभव - नाम आते ही टिक करो


*नेगेटिव नहीं है: 60/60 Attempt करो*



टिप्पणियाँ