UPTET Hindi Sanskrit Day 23: वर्ण विचार + संधि Marathon | 60 MCQ + Tricks | 2026

*📚 आज का टॉपिक: हिंदी वर्णमाला & संस्कृत संधि*


*1 लाइन सार:*

*हिंदी में 52 वर्ण = 11 स्वर + 41 व्यंजन। संस्कृत में संधि 3 प्रकार: स्वर, व्यंजन, विसर्ग। UPTET में 'विद्यालय = विद्या + आलय' यण संधि हर साल पूछता है।*


*3 जरूरी बातें:*

1. *हिंदी वर्ण*: अं, अः = अयोगवाह। क्ष, त्र, ज्ञ = संयुक्त व्यंजन।

2. *संस्कृत स्वर संधि*: इ+इ=ई दीर्घ, अ+इ=ए गुण, अ+उ=ओ गुण, इ+अ=य यण।

3. *UPTET Trick*: परीक्षा में शब्द दो → विच्छेद पूछे। 'रामेश्वर' = राम + ईश्वर = गुण संधि।



*📝 60 MCQs - HINDI + SANSKRIT | DAY 23*


*हिंदी - वर्ण विचार + संधि: 1-30*

*संस्कृत - संधि + शब्दरूप: 31-60*


1. *हिंदी वर्णमाला में स्वरों की कुल संख्या कितनी है?*

   A) 10  B) 11  C) 13  D) 16


2. *'अं' और 'अः' क्या कहलाते हैं?*

   A) स्वर  B) व्यंजन  C) अयोगवाह  D) संयुक्त


3. *'क्ष' किसके मेल से बना है?*

   A) क् + ष  B) क् + श  C) क् + च  D) क् + स


4. *'ज्ञान' में कौन सी संधि है?*

   A) गुण  B) यण  C) वृद्धि  D) व्यंजन


5. *'विद्यालय' का संधि विच्छेद होगा:*

   A) विद्या + लय  B) विद्या + आलय  C) विद् + यालय  D) विद्या + लय


6. *'महोदय' में कौन सी संधि है?*

   A) दीर्घ  B) गुण  C) वृद्धि  D) यण


7. *'महा + उदय' = महोदय, यह कौन सी संधि है?*

   A) दीर्घ  B) गुण  C) वृद्धि  D) यण


8. *'नायक' का संधि विच्छेद है:*

   A) ना + अक  B) नै + अक  C) ने + अक  D) नै + क


9. *'सूर्योदय' में संधि है:*

   A) सूर्य + उदय = गुण  B) सूर्य + ओदय = वृद्धि  C) सूर + योदय  D) कोई नहीं


10. *'वधू + आगमन' = वध्वागमन, कौन सी संधि?*

    A) गुण  B) दीर्घ  C) यण  D) वृद्धि


11. *'पित्रादेश' का विच्छेद होगा:*

    A) पितृ + आदेश  B) पित्र + आदेश  C) पिता + आदेश  D) पित + रादेश


12. *'गायक' में कौन सी संधि है?*

    A) गै + अक = वृद्धि  B) गा + अक = दीर्घ  C) गे + अक  D) गय + क


13. *'उल्लेख' का विच्छेद है:*

    A) उल + लेख  B) उत् + लेख  C) उ + ल्लेख  D) उल् + लेख


14. *'सज्जन' में कौन सी संधि है?*

    A) सत् + जन = व्यंजन  B) सज् + जन  C) स + ज्जन  D) सज + जन


15. *'जगन्नाथ' का सही विच्छेद है:*

    A) जग + नाथ  B) जगत् + नाथ  C) जगन् + नाथ  D) जगन् + नाथ


16. *'तल्लीन' में संधि है:*

    A) तत् + लीन = व्यंजन  B) तल + लीन  C) त + ल्लीन  D) तल्ल + इन


17. *'मनः + रथ' = मनोरथ, कौन सी संधि?*

    A) स्वर  B) व्यंजन  C) विसर्ग  D) दीर्घ


18. *'निः + रोग' = नीरोग, संधि का नाम:*

    A) विसर्ग  B) व्यंजन  C) गुण  D) दीर्घ


19. *'दुः + जन' = दुर्जन, कौन सी संधि?*

    A) विसर्ग  B) व्यंजन  C) गुण  D) यण


20. *'तपः + वन' = तपोवन, संधि है:*

    A) विसर्ग  B) गुण  C) दीर्घ  D) वृद्धि


21. *'अन्तर्गत' का विच्छेद होगा:*

    A) अन्तर् + गत  B) अन्तः + गत  C) अन्त + र्गत  D) अन्तर + गत


22. *'पुनः + जन्म' = पुनर्जन्म, संधि:*

    A) विसर्ग  B) व्यंजन  C) गुण  D) दीर्घ


23. *'शिरः + धार्य' = शिरोधार्य, संधि है:*

    A) विसर्ग  B) गुण  C) दीर्घ  D) वृद्धि


24. *'आशीर्वाद' में संधि है:*

    A) आशीः + वाद = विसर्ग  B) आशी + र्वाद  C) आशीर् + वाद  D) आ + शीर्वाद


25. *'उज्ज्वल' का विच्छेद है:*

    A) उज् + ज्वल  B) उत् + ज्वल  C) उ + ज्ज्वल  D) उज + ज्वल


26. *'षडानन' में संधि है:*

    A) षट् + आनन = व्यंजन  B) षड + आनन  C) ष + डानन  D) षडा + नन


27. *'वागीश' का विच्छेद होगा:*

    A) वाक् + ईश  B) वाग् + ईश  C) वागी + श  D) वा + गीश


28. *'दिग्गज' में संधि है:*

    A) दिक् + गज = व्यंजन  B) दिग् + गज  C) दि + ग्गज  D) दिग + गज


29. *'अज् + अन्त' = अजन्त, नियम है:*

    A) ज् + अ = ज  B) ज् + अ = ज्ज  C) ज + न्त  D) अ + जन्त


30. *'रामायण' में संधि है:*

    A) राम + अयन = अयादि  B) राम + यण  C) रामा + यण  D) रामाय + न


*संस्कृत - संधि + शब्दरूप: 31-60*


31. *'राम + ईश्वर' = रामेश्वर, कौन सी संधि?*

    A) दीर्घ  B) गुण  C) वृद्धि  D) यण


32. *'हरे + ए' = हरये, संधि है:*

    A) गुण  B) अयादि  C) यण  D) वृद्धि


33. *'गुरु + उपदेश' = गुरूपदेश, संधि:*

    A) गुण  B) दीर्घ  C) यण  D) वृद्धि


34. *'यदि + अपि' = यद्यपि, संधि है:*

    A) गुण  B) यण  C) अयादि  D) दीर्घ


35. *'ने + अनम्' = नयनम्, संधि:*

    A) गुण  B) अयादि  C) वृद्धि  D) यण


36. *'पौ + अकः' = पावकः, संधि:*

    A) गुण  B) वृद्धि  C) अयादि  D) यण


37. *'तत् + लयः' = तल्लयः, संधि:*

    A) स्वर  B) व्यंजन  C) विसर्ग  D) दीर्घ


38. *'वाक् + मयम्' = वाङ्मयम्, संधि:*

    A) व्यंजन  B) विसर्ग  C) गुण  D) दीर्घ


39. *'षट् + मासः' = षण्मासः, संधि:*

    A) व्यंजन  B) विसर्ग  C) गुण  D) दीर्घ


40. *'रामः + चलति' = रामश्चलति, संधि:*

    A) व्यंजन  B) विसर्ग  C) गुण  D) दीर्घ


41. *'हरिः + शेते' = हरिश्शेते, संधि:*

    A) विसर्ग  B) व्यंजन  C) गुण  D) दीर्घ


42. *'राम' शब्द का तृतीया एकवचन है:*

    A) रामः  B) रामम्  C) रामेण  D) रामाय


43. *'लता' शब्द का षष्ठी बहुवचन है:*

    A) लतायाः  B) लतानाम्  C) लतासु  D) लताभिः


44. *'कवि' शब्द का प्रथमा बहुवचन है:*

    A) कवयः  B) कवीः  C) कवीन्  D) कविभिः


45. *'गुरु' शब्द का चतुर्थी एकवचन है:*

    A) गुरुः  B) गुरवे  C) गुरुणा  D) गुरोः


46. *'पठ्' धातु लट् लकार प्रथम पुरुष एकवचन है:*

    A) पठसि  B) पठामि  C) पठति  D) पठन्ति


47. *'गम्' धातु लृट् लकार उत्तम पुरुष एकवचन:*

    A) गच्छामि  B) गमिष्यामि  C) अगच्छम्  D) जगाम


48. *'कृ' धातु लोट् लकार मध्यम पुरुष एकवचन:*

    A) करोषि  B) कुरु  C) करोतु  D) कुर्वन्तु


49. *'अस्' धातु लङ् लकार प्रथम पुरुष एकवचन:*

    A) अस्ति  B) आसीत्  C) स्यात्  D) सन्तु


50. *'ज्ञा' धातु लृट् लकार में क्या बनेगा?*

    A) जानामि  B) ज्ञास्यामि  C) अज्ञासम्  D) जज्ञौ


51. *'सुन्दर + ई' = सुन्दरी, संधि है:*

    A) गुण  B) वृद्धि  C) यण  D) दीर्घ


52. *'मत् + अर्थे' = मदर्थे, संधि:*

    A) व्यंजन  B) विसर्ग  C) गुण  D) दीर्घ


53. *'एत् + मुरारिः' = एतन्मुरारिः, संधि:*

    A) व्यंजन  B) विसर्ग  C) गुण  D) दीर्घ


54. *'कः + चित्' = कश्चित्, संधि:*

    A) विसर्ग  B) व्यंजन  C) गुण  D) दीर्घ


55. *'मनः + हर' = मनोहर, संधि:*

    A) विसर्ग  B) गुण  C) दीर्घ  D) वृद्धि


56. *'निः + चल' = निश्चल, संधि:*

    A) विसर्ग  B) व्यंजन  C) गुण  D) दीर्घ


57. *'दुः + कर' = दुष्कर, संधि:*

    A) विसर्ग  B) व्यंजन  C) गुण  D) दीर्घ


58. *'इति + आदि' = इत्यादि, संधि:*

    A) गुण  B) यण  C) अयादि  D) दीर्घ


59. *'मने + ईषा' = मनीषा, संधि:*

    A) गुण  B) वृद्धि  C) अयादि  D) दीर्घ


60. *'सु + आगतम्' = स्वागतम्, संधि:*

    A) गुण  B) यण  C) अयादि  D) दीर्घ


---


*✅ ANSWER KEY*


1-B, 2-C, 3-A, 4-B, 5-B, 6-B, 7-B, 8-B, 9-A, 10-C, 11-A, 12-A, 13-B, 14-A, 15-B, 16-A, 17-C, 18-A, 19-A, 20-A, 21-A, 22-A, 23-A, 24-A, 25-B, 26-A, 27-A, 28-A, 29-A, 30-A, 31-B, 32-B, 33-B, 34-B, 35-B, 36-C, 37-B, 38-A, 39-A, 40-B, 41-A, 42-C, 43-B, 44-A, 45-B, 46-C, 47-B, 48-B, 49-B, 50-B, 51-D, 52-A, 53-A, 54-A, 55-A, 56-A, 57-A, 58-B, 59-A, 60-B


टिप्पणियाँ