Author's Purpose in 5 Minutes! 📚 | Persuade, Inform & Entertain (PIE Method) | Praxis Core Reading 5713

चित्र
  Praxis Core Reading 5713 Day 13 | Author's Purpose & Tone Explained (PIE Method) What Is Author's Purpose? The author's purpose is the main reason why the author wrote a passage. On the Praxis Core Reading exam, you'll often need to identify what the author is trying to accomplish. The easiest way to remember it is the PIE Method : P – Persuade: Convince the reader to believe or do something. I – Inform: Give facts or explain a topic. E – Entertain: Tell a story or amuse the reader. Understanding Author's Tone Tone is the author's attitude toward the subject. It is shown through word choice and writing style. Common tones include: Serious Humorous Optimistic Pessimistic Excited Concerned Formal Informal Quick Tips for Praxis Read the title first. Notice emotional or descriptive words. Don't choose an answer based on your opinion. Focus on what the passage actually says. Practice Questions 1. A passage explains how eart...

UPTET Hindi Sanskrit 2 July 2026: Last Minute Revision | व्याकरण, साहित्य, शिक्षाशास्त्र | 100+ Points + PYQ

2 जुलाई 2026 को UPTET है। Paper 1 में Hindi 30 प्रश्न + Sanskrit/Urdu 30 प्रश्न। Paper 2 में Hindi 30 प्रश्न + Sanskrit/Urdu 30 प्रश्न। दोनों में व्याकरण + शिक्षाशास्त्र से 70% प्रश्न आते हैं।


पिछले 10 साल के पेपर से 100+ सबसे ज्यादा बार पूछे गए टॉपिक दिए हैं। 2 घंटे में रिवाइज कर लो।



*H2: भाग 1: हिंदी व्याकरण - 40 बिंदु | हर साल 18-22 प्रश्न*


*A. वर्ण विचार - 3-4 प्रश्न पक्के*

1. *वर्ण के भेद:* स्वर 11, व्यंजन 33, कुल 44। *ह्रस्व स्वर:* अ, इ, उ, ऋ। *दीर्घ स्वर:* आ, ई, ऊ, ए, ऐ, ओ, औ। *प्लुत स्वर:* ओ३म् में 3 का चिह्न।

2. *व्यंजन वर्गीकरण:* क वर्ग-कंठ्य, च वर्ग-तालव्य, ट वर्ग-मूर्धन्य, त वर्ग-दंत्य, प वर्ग-ओष्ठ्य। *अंतःस्थ:* य, र, ल, व। *ऊष्म:* श, ष, स, ह।

3. *अनुस्वार vs अनुनासिक:* अनुस्वार - बिंदु ं, कंठ से। अनुनासिक - चँद्रबिंदु ँ, नाक से। *PYQ:* "पाँच" में क्या है? - अनुनासिक।


*B. शब्द विचार - 4-5 प्रश्न*

4. *शब्द भेद उत्पत्ति:* तत्सम - संस्कृत से ज्यों का त्यों: अग्नि, वायु। तद्भव - बदलकर: आग, हवा। देशज: लोटा, खटिया। विदेशी: स्कूल, टेलीफोन।

5. *शब्द भेद रचना:* रूढ़ - खंड नहीं: गाय, पेड़। यौगिक - खंड सार्थक: विद्यालय = विद्या + आलय। योगरूढ़ - खंड सार्थक पर विशेष अर्थ: पीतांबर = विष्णु।

6. *शब्द भेद अर्थ:* पर्यायवाची - जल: पानी, नीर, अंबु। विलोम - अच्छा x बुरा। अनेकार्थी - कनक: सोना, धतूरा। समश्रुत - अनल-अनिल।


*C. संधि - 3 प्रश्न पक्के | Code से याद करो*

7. *स्वर संधि 5 प्रकार:* 

   - *दीर्घ:* अ + अ = आ। धर्म + अर्थ = धर्मार्थ

   - *गुण:* अ + इ = ए। नर + इंद्र = नरेंद्र  

   - *वृद्धि:* अ + ए = ऐ। एक + एक = एकैक

   - *यण:* इ + अ = य। अति + अधिक = अत्यधिक

   - *अयादि:* ए + अ = अय। ने + अन = नयन

8. *व्यंजन संधि:* उत् + लास = उल्लास। दिक् + गज = दिग्गज। *PYQ:* "वाग्जाल" का संधि-विच्छेद? - वाक् + जाल।

9. *विसर्ग संधि:* निः + चल = निश्चल। दुः + जन = दुर्जन। रजः + गुण = रजोगुण।


*D. समास - 3 प्रश्न | Trick: विग्रह देखो*

10. *अव्ययीभाव:* पहला पद प्रधान, अव्यय। प्रति + दिन = प्रतिदिन। यथा + शक्ति = यथाशक्ति।

11. *तत्पुरुष:* दूसरा पद प्रधान। कर्म तत्पुरुष - रसोईघर। करण - तुलसीकृत। संप्रदान - देशभक्ति। अपादान - ऋणमुक्त। संबंध - राजपुत्र। अधिकरण - आपबीती। *कर्मधारय:* नीलकमल = नीला है जो कमल। *द्विगु:* संख्या + संज्ञा = त्रिभुवन, पंचवटी।

12. *द्वंद्व:* दोनों पद प्रधान। योजक चिह्न लग सकता है। माता-पिता, सीता-राम। *बहुव्रीहि:* अन्य पद प्रधान, विशेष अर्थ। नीलकंठ = शिव, पीतांबर = विष्णु।


*E. उपसर्ग-प्रत्यय - 2 प्रश्न*

13. *उपसर्ग:* शब्द के पहले। संस्कृत 22: अ, अनु, अप, सम्। हिंदी 10: अ, अन, अध, भर। उर्दू: कम, खुश, ना।

14. *प्रत्यय:* शब्द के बाद। कृत - कृ से: धातु + प्रत्यय = लिख + त = लिखित। तद्धित - संज्ञा/सर्वनाम + प्रत्यय = अपना + पन = अपनापन।


*F. शब्द-रूप - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण*

15. *संज्ञा 5 भेद:* व्यक्ति - राम, जाति - नदी, भाव - ईमानदारी, समूह - सेना, द्रव्य - सोना।

16. *लिंग:* पुल्लिंग-स्त्रीलिंग। कुछ नित्य पुल्लिंग: कौआ, खटमल। नित्य स्त्रीलिंग: मक्खी, संतान।

17. *वचन:* एकवचन, बहुवचन। कुछ नित्य बहुवचन: दर्शन, प्राण, आँसू।

18. *कारक 8:* कर्ता - ने, कर्म - को, करण - से, संप्रदान - के लिए, अपादान - से अलग, संबंध - का, अधिकरण - में/पर, संबोधन - हे, अरे।

19. *सर्वनाम 6 भेद:* पुरुषवाचक - मैं, तू। निश्चयवाचक - यह, वह। अनिश्चय - कोई, कुछ। संबंध - जो, सो। प्रश्न - कौन, क्या। निजवाचक - आप, स्वयं।

20. *विशेषण 4 भेद:* गुणवाचक - अच्छा, संख्यावाचक - दस, परिमाणवाचक - थोड़ा, सार्वनामिक - यह लड़का।


*G. क्रिया + काल + वाच्य - 3 प्रश्न*

21. *क्रिया भेद:* अकर्मक - बच्चा रोता है। सकर्मक - राम फल खाता है। *कृदंत:* मूल + प्रत्यय = हँसता हुआ।

22. *काल 3 भेद:* भूत - गया था, वर्तमान - जा रहा है, भविष्य - जाएगा। *PYQ:* "वह खा चुका होगा" कौनसा काल? - संदिग्ध भूत।

23. *वाच्य:* कर्तृवाच्य - राम पत्र लिखता है। कर्मवाच्य - राम से पत्र लिखा जाता है। भाववाच्य - मुझसे चला नहीं जाता।


*H. अव्यय, पदबंध, वाक्य*

24. *अव्यय 4 भेद:* क्रिया-विशेषण - धीरे-धीरे। संबंधबोधक - के साथ, तक। समुच्चयबोधक - और, लेकिन। विस्मयादिबोधक - अरे!, वाह!

25. *वाक्य भेद रचना:* सरल - एक क्रिया। संयुक्त - और, पर से जुड़े। मिश्र - कि, जो, जब से जुड़े।

26. *वाक्य भेद अर्थ:* विधानवाचक, निषेधवाचक, प्रश्नवाचक, आज्ञावाचक, विस्मयवाचक, संदेहवाचक, इच्छावाचक।

27. *पदबंध 5 प्रकार:* संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, क्रिया-विशेषण पदबंध।

28. *विराम चिह्न:* अल्प विराम , अर्ध विराम ; पूर्ण विराम । प्रश्न ?, विस्मय ! योजक -, उद्धरण " "।


*I. अलंकार + छंद + रस - 4-5 प्रश्न*

29. *शब्दालंकार:* अनुप्रास - वर्ण की आवृत्ति। यमक - एक शब्द बार-बार, अलग अर्थ। श्लेष - एक शब्द में दो अर्थ।

30. *अर्थालंकार:* उपमा - सा, सी, जैसे। रूपक - उपमेय पर उपमान का आरोप। उत्प्रेक्षा - मानो, जनु। अतिशयोक्ति - बढ़ा-चढ़ाकर। *PYQ:* "पीपर पात सरिस मन डोला" कौनसा अलंकार? - उपमा।

31. *छंद:* मात्रिक - चौपाई 16 मात्रा, दोहा 13+11=24, सोरठा 11+13=24। वर्णिक - घनाक्षरी, सवैया।

32. *रस 9:* श्रृंगार, हास्य, करुण, रौद्र, वीर, भयानक, वीभत्स, अद्भुत, शांत। *स्थायी भाव:* रति, हास, शोक, क्रोध, उत्साह, भय, जुगुप्सा, विस्मय, निर्वेद। *PYQ:* "बीभत्स रस" का स्थायी भाव? - जुगुप्सा।


*J. मुहावरे + लोकोक्ति - 2 प्रश्न*

33. *मुहावरा:* वाक्य का अंग। आँखों का तारा होना = बहुत प्यारा। नौ दो ग्यारह होना = भाग जाना।

34. *लोकोक्ति:* पूरा वाक्य, अनुभव पर आधारित। अंधों में काना राजा। अब पछताए होत क्या जब चिड़िया चुग गई खेत।


*H2: भाग 2: संस्कृत - 25 बिंदु | 15-20 प्रश्न*


*A. वर्णमाला + संधि*

35. *माहेश्वर सूत्र 14:* अइउण्, ऋलृक्... हल्। इनसे ही सारी संस्कृत व्याकरण।

36. *संधि संस्कृत:* दीर्घ - राम + अनुज = रामानुज। गुण - सुर + इंद्र = सुरेंद्र। वृद्धि - सदा + एव = सदैव। यण् - इति + आदि = इत्यादि। *हल संधि:* वाक् + हरि = वाग्धरि।

37. *विसर्ग संधि:* रामः + चलति = रामश्चलति। कः + अपि = कोऽपि।


*B. शब्दरूप + धातुरूप - सबसे ज्यादा पूछा जाता है*

38. *अजन्त पुल्लिंग राम:* रामः, रामौ, रामाः। रामम्, रामौ, रामान्। रामेण, रामाभ्याम्, रामैः।

39. *अजन्त स्त्रीलिंग रमा:* रमा, रमे, रमाः। रमाम्, रमे, रमाः। रमया, रमाभ्याम्, रमाभिः।

40. *अजन्त नपुंसकलिंग फल:* फलम्, फले, फलानि। फलम्, फले, फलानि। फलेन, फलाभ्याम्, फलैः।

41. *सर्वनाम शब्दरूप:* तत् पुल्लिंग - सः, तौ, ते। स्त्रीलिंग - सा, ते, ताः। नपुंसक - तत्, ते, तानि।

42. *धातु लट् लकार पठ्:* पठति, पठतः, पठन्ति। पठसि, पठथः, पठथ। पठामि, पठावः, पठामः।

43. *लृट् लकार भविष्य:* पठिष्यति, पठिष्यतः, पठिष्यन्ति।

44. *लङ् लकार भूत:* अपठत्, अपठताम्, अपठन्।

45. *लोट् लकार आज्ञा:* पठतु, पठताम्, पठन्तु। पठ, पठतम्, पठत। पठानि, पठाव, पठाम।


*C. कारक + उपपद विभक्ति - 3 प्रश्न पक्के*

46. *कारक विभक्ति:* प्रथमा, द्वितीया - कर्म, तृतीया - करण, चतुर्थी - संप्रदान, पंचमी - अपादान, षष्ठी - संबंध, सप्तमी - अधिकरण।

47. *उपपद विभक्ति:* नमः + चतुर्थी = रामाय नमः। सह + तृतीया = रामेण सह। बिना + द्वितीया = रामं बिना।


*D. समास + प्रत्यय + अव्यय*

48. *समास संस्कृत:* तत्पुरुष - राजपुरुषः। कर्मधारय - नीलोत्पलम्। द्विगु - त्रिभुवनम्। द्वंद्व - रामलक्ष्मणौ। बहुव्रीहि - पीताम्बरः।

49. *कृत प्रत्यय:* क्त = पठितः। क्तवतु = पठितवान्। तुमुन् = पठितुम्। क्त्वा = पठित्वा। ल्यप् = प्र + पठ् + ल्यप् = प्रपठ्य।

50. *तद्धित प्रत्यय:* मतुप् - श्रीमान्। त्व - लघुत्वम्। ता - प्रभुता।

51. *अव्यय:* अत्र - यहाँ। तत्र - वहाँ। यत्र - जहाँ। कुतः - कहाँ से। कदा - कब। कथम् - कैसे।


*E. संस्कृत वाक्य + अनुवाद*

52. *वाच्य परिवर्तन:* सः ग्रन्थं पठति - कर्तृवाच्य। तेन ग्रन्थः पठ्यते - कर्मवाच्य।

53. *संख्या 1-10:* एकः, द्वौ, त्रयः, चत्वारः, पञ्च, षट्, सप्त, अष्ट, नव, दश।


*H2: भाग 3: हिंदी + संस्कृत शिक्षाशास्त्र - 20 अंक*


54. *भाषा शिक्षण के सिद्धांत:* अनुकरण, रुचि, अभ्यास, जीवन से जोड़ना, व्यक्तिगत भिन्नता।

55. *NCF 2005 में भाषा:* भाषा बच्चे की पहचान। प्रथम भाषा पर पकड़ जरूरी। बहुभाषिकता संसाधन है। रटंत से समझ पर जोर।

56. *भाषा कौशल LSRW:* श्रवण, वाचन, पठन, लेखन। क्रम: सुनना > बोलना > पढ़ना > लिखना।

57. *शिक्षण विधियां हिंदी:* 

    - *प्रत्यक्ष विधि:* बिना अनुवाद, बोलकर सिखाना।

    - *व्याकरण-अनुवाद विधि:* नियम पहले, उदाहरण बाद में।

    - *आगमन-निगमन:* उदाहरण से नियम = आगमन। नियम से उदाहरण = निगमन।

    - *कहानी-कथन:* रुचि बढ़ाने के लिए।

    - *नाट्यीकरण:* करके सीखना।

58. *संस्कृत शिक्षण विधि:* पाठशाला विधि - रटंत। भंडारकर विधि - व्याकरण + साहित्य साथ। प्रत्यक्ष विधि - बोलकर।

59. *उपचारात्मक शिक्षण:* निदानात्मक परीक्षण के बाद कमजोरी दूर करना। अशुद्ध उच्चारण, मात्राओं की गलती के लिए।

60. *मूल्यांकन:* CCE। *उपलब्धि परीक्षण* - कितना सीखा। *उपचारात्मक परीक्षण* - कहाँ गलती। *ब्लू प्रिंट* - पेपर का नक्शा।

61. *शिक्षण अधिगम सामग्री:* चार्ट, मॉडल, भाषा प्रयोगशाला, TLM, ICT। *भाषा खेल:* अंत्याक्षरी, शब्द सीढ़ी।

62. *बहुभाषिक कक्षा:* बच्चे की मातृभाषा को सम्मान। हिंदी + अंग्रेजी + क्षेत्रीय भाषा - कोड स्विचिंग अनुमति।


*H2: भाग 4: 2 July के लिए 15 Most Expected MCQs*


*Q1.* "निश्चल" का संधि-विच्छेद है:  

A) निः + चल B) निस् + चल C) निः + अचल D) निस् + अचल *Ans: A*


*Q2.* "पीतांबर" में कौनसा समास है?  

A) कर्मधारय B) द्विगु C) बहुव्रीहि D) तत्पुरुष *Ans: C*


*Q3.* "रामेण सह" में 'सह' के योग में कौनसी विभक्ति है?  

A) द्वितीया B) तृतीया C) चतुर्थी D) पंचमी *Ans: B*


*Q4.* "वह खा चुका होगा" कौनसा काल है?  

A) पूर्ण भूत B) संदिग्ध भूत C) हेतुहेतुमद् भूत D) सामान्य भूत *Ans: B*


*Q5.* "मानो मुख चाँद है" में अलंकार है:  

A) उपमा B) रूपक C) उत्प्रेक्षा D) अतिशयोक्ति *Ans: C*


*Q6.* दोहा छंद में कुल कितनी मात्राएं होती हैं?  

A) 16 B) 24 C) 32 D) 48 *Ans: B*


*Q7.* "पठिष्यति" कौनसा लकार है?  

A) लट् B) लृट् C) लङ् D) लोट् *Ans: B*


*Q8.* "आँखों का तारा होना" मुहावरे का अर्थ है:  

A) घमंडी होना B) बहुत प्यारा होना C) धोखा देना D) डर जाना *Ans: B*


*Q9.* NCF 2005 के अनुसार भाषा शिक्षण का उद्देश्य क्या है?  

A) व्याकरण रटाना B) सृजनात्मक अभिव्यक्ति विकसित करना C) परीक्षा पास करना D) शुद्ध उच्चारण *Ans: B*


*Q10.* "रामः" का द्विवचन रूप है:  

A) रामः B) रामौ C) रामाः D) रामम् *Ans: B*


*Q11.* "कर्मवाच्य" का उदाहरण है:  

A) राम पत्र लिखता है B) राम से पत्र लिखा जाता है C) राम को जाना है D) राम चलता है *Ans: B*


*Q12.* "षट्" का अर्थ है:  

A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 *Ans: B*


*Q13.* "करुण रस" का स्थायी भाव है:  

A) रति B) हास C) शोक D) क्रोध *Ans: C*


*Q14.* LSRW में 'R' का अर्थ है:  

A) बोलना B) पढ़ना C) लिखना D) सुनना *Ans: B*


*Q15.* "विद्यालय" शब्द में कौनसा प्रत्यय है?  

A) कृत B) तद्धित C) उपसर्ग D) कोई नहीं *Ans: D* - विद्यालय = विद्या + आलय, यहाँ 'आलय' शब्द है, प्रत्यय नहीं।


*H2: Last Hour Tips 2 July Ke Liye*


63. *Time:* 60 प्रश्न = 90 मिनट। Hindi-Sanskrit 30+30 = 60 मिनट दो। 1 प्रश्न = 1 मिनट।

64. *पहले व्याकरण करो:* संधि, समास, कारक, लकार - 15 मिनट में 15 नंबर पक्के।

65. *शिक्षाशास्त्र अंत में:* NCF 2005, LSRW, CCE, उपचारात्मक शिक्षण से 8-10 प्रश्न सीधे।

66. *संस्कृत शब्दरूप रटो:* राम, रमा, फल, तत्, पठ् धातु - 5-6 प्रश्न इन्हीं से।

67. *Negative नहीं:* 60 के 60 करो। मुहावरे, अलंकार में तुक्का भी लग सकता है।


*निष्कर्ष:* 2 जुलाई को Hindi+Sanskrit में 45+ का टारगेट रखो। ये 100 पॉइंट्स से 40-42 प्रश्न डायरेक्ट आएंगे। कक्षा 6-8 की हिंदी + संस्कृत NCERT एक बार पलट लेना।


*All the Best! चयन पक्का है* 💪📚


टिप्पणियाँ

इस ब्लॉग से लोकप्रिय पोस्ट

गणित सीखने-सिखाने का सही क्रम क्या होना चाहिए?

गणित में जोड़ शिक्षण के तरीके और गतिविधियां, देखें गतिविधियों के माध्यम से